Heb je een persoonsvolgend budget (PVB)? Vanaf 1 oktober 2026 kan het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) in bepaalde situaties opnieuw onderzoeken op welk budget je recht hebt. Dat gebeurt via een herinschaling. Daarbij moet je opnieuw een zorgzwaarte-inschaling (ZZI) doorlopen. Op basis van die nieuwe inschaling wordt de hoogte van je persoonsvolgend budget bepaald. Onafhankelijk Leven maakt zich zorgen omdat deze nieuwe maatregel in veel situaties toegepast kan worden.
Er zijn vijf situaties waarin het VAPH kan beslissen om je zorgzwaarte en de hoogte van je budget opnieuw te onderzoeken.
1. ‘Incorrecte inschaling’
Heb je net een zorgzwaarte-inschaling (ZZI) doorlopen? En denkt het VAPH dat er mogelijk fouten zijn gemaakt bij die inschaling? Dan kan het VAPH beslissen dat je onmiddellijk opnieuw wordt ingeschaald voordat je een budget krijgt.
2. ‘Significante discrepantie tussen zorgzwaarte en ondersteuningsnoden’
Wijst informatie uit andere aanvragen bij het VAPH erop dat je situatie is veranderd? Dan kan het VAPH beslissen om je opnieuw te laten inschalen. Je krijgt bijvoorbeeld een nieuw hulpmiddel. Het VAPH kan dan veronderstellen dat je voor sommige taken minder ondersteuning van anderen nodig hebt. Dan kan het VAPH via een herinschaling onderzoeken of dat gevolgen heeft voor de hoogte van je budget.
3. ‘Duidelijke discrepantie tussen zorgzwaarte en budgetbesteding’
Vindt het VAPH dat de ondersteuning die je met je PVB betaalt, niet overeenkomt met de ondersteuning die je volgens je inschaling nodig hebt? Dan kan het VAPH beslissen om opnieuw te onderzoeken hoeveel ondersteuning je nodig hebt en welk budget daarbij past. Het VAPH geeft als voorbeeld iemand met een met een hoge zorgzwaarte en hoog PVB die enkel gebruik maakt van praktische en huishoudelijke hulp. Het VAPH benadrukt wel dat je niet automatisch opnieuw wordt ingeschaald als je een tijd lang niet je volledige budget gebruikt. Daar kunnen goede redenen voor zijn.
4. Sterke aanwijzing dat er een verschil is tussen zorgzwaarte en werkelijke situatie’
Heeft het VAPH sterke aanwijzingen dat je budget of inschaling niet meer klopt? Bijvoorbeeld op basis van signalen van zorgverleners, burgers, een rechterlijke uitspraak of medische verslagen. Het VAPH kan dan beslissen om opnieuw te onderzoeken hoeveel ondersteuning je nodig hebt en welk budget daarbij past.
5. Als je laatste inschaling minstens 15 jaar oud is.
Het VAPH wil vermijden dat budgethoogtes niet overeenkomen met de ondersteuningsnood en zorgzwaarte. Als je voldoet aan één van bovenstaande situaties, dan kan het VAPH beslissen om een nieuwe inschaling (ZZI) op te leggen. Op basis van deze nieuwe inschaling kan jouw budget dalen of stijgen. Onafhankelijk Leven vreest dat het VAPH dit vooral zal doen als ze vermoeden dat je budget te hoog is voor je ondersteuningsnoden.
Onafhankelijk Leven begrijpt dat het VAPH moet kunnen optreden wanneer er sprake is van een foutieve zorgzwaarte-inschaling of van misbruik van een persoonsvolgend budget. Tegelijk hebben we vragen bij de ruime criteria die het VAPH de mogelijkheid geven om een herinschaling op te starten. De vijf situaties zijn zo algemeen beschreven dat het niet duidelijk is wanneer het VAPH iemand opnieuw kan laten inschalen.
Ook NOOZO, de Vlaamse Adviesraad Handicap, is bezorgd. De adviesraad wijst erop dat het VAPH zelf kan beslissen welke dossiers opnieuw onderzocht worden, terwijl er geen onafhankelijk toezicht voorzien is op die selectie. Daarnaast krijgt een budgethouder pas de kans om zich te verweren nadat de herinschaling al is uitgevoerd.
Onafhankelijk Leven betreurt dat de manier waarop je je PVB gebruikt, een reden kan zijn voor een herinschaling. Het persoonsvolgend budget is net bedoeld om mensen met een handicap zelf keuzes te laten maken over hun ondersteuning. De nieuwe maatregel dreigt de keuzevrijheid en zelfregie van budgethouders onder druk te zetten.
Ook het gebruik van signalen van andere personen roept vragen op. Budgethouders kunnen daardoor in een kwetsbare positie terechtkomen tegenover zorgverleners of andere betrokkenen. Mensen met een onzichtbare handicap zijn daarbij extra kwetsbaar omdat hun ondersteuningsnoden vaker in twijfel worden getrokken.
De werkelijke impact van de nieuwe maatregel zal nog moeten blijken. Een herinschaling kan een impact hebben op de budgethoogte en daardoor voor onzekerheid zorgen bij budgethouders. Het is daarom belangrijk dat het VAPH altijd duidelijk communiceert waarom een herinschaling wordt opgelegd.
Het VAPH benadrukt dat enkel herinschalingen zal opleggen in uitzonderlijke situaties. Ze gebeuren niet automatisch als je onder één van de vijf situaties valt. Het VAPH belooft eerst elk dossier grondig te onderzoeken. Het VAPH wil het systeem van herinschalingen monitoren en na 5 jaar evalueren. Onafhankelijk Leven zal de toepassing van deze nieuwe regel nauwgezet opvolgen en signalen uit de praktijk verzamelen.
