Volgende week verwachten we de Septemberverklaring van Vlaams minister-president Matthias Diependaele in het Vlaams Parlement. Traditioneel maakt de Vlaamse Regering dan duidelijk hoe ze naar de maatschappelijke uitdagingen kijkt en welke beleidskeuzes en budgettaire prioriteiten ze daaraan koppelt.
De Vlaamse Regering verklaarde in het regeerakkoord dat mensen met een handicap een volwaardig leven moeten kunnen uitbouwen. Uiteraard vinden we dat positief. Maar wat betekent dat in de praktijk? Hoeveel middelen zijn we bereid om als samenleving te investeren in de ondersteuning van mensen met een handicap?
In onze gezondheidszorg vinden we het vanzelfsprekend dat mensen die ernstig ziek worden of een zwaar ongeval krijgen, geholpen worden. We stellen ons gelukkig zelden eerst de vraag wat het kost om een leven te redden, een ernstige ziekte te behandelen of mensen langer en beter te laten leven.
Maar zodra mensen langdurige ondersteuning nodig hebben om te kunnen deelnemen aan de samenleving, wordt het een ander verhaal.
Die tegenstelling wringt. Zeker als je weet dat ongeveer één op de zes Vlamingen dagelijks hinder ervaart door een handicap. Medische vooruitgang zorgt er onder meer voor dat meer mensen ernstige aandoeningen en ongevallen overleven. Een deel van hen leeft daarna met blijvende beperkingen en heeft nood aan langdurige ondersteuning.
“We investeren vanzelfsprekend in levens redden. Waarom niet even vanzelfsprekend in levenskwaliteit?”
Toenmalig minister van Welzijn Jo Vandeurzen voorzag deze uitdaging al in 2010. Met Perspectiefplan 2020 legde hij de basis voor een beleid dat niet langer vertrekt vanuit het ondersteuningsaanbod maar vanuit de ondersteuningsnoden van mensen met een handicap. Hij introduceerde persoonsvolgende financiering als hefboom voor een kwaliteitsvol en inclusief leven. Vandeurzen waarschuwde dat toekomstige meerjarenplannen rekening moesten houden met een natuurlijke groei van de groep mensen met een handicap.
Helaas vertrekt het beleid vrijwel altijd vanuit schaarse financiële middelen. Voor elke verkiezing brengt het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) een analyse over wat budgettair nodig is om een beleid te voeren dat mensen een kwaliteitsvol leven biedt. Geen enkele regering heeft deze analyse gevolgd. Elke minister vertrekt aan de start met onvoldoende middelen. Bij regeringsonderhandelingen blijken politici te aanvaarden dat de noden binnen de sector handicap financieel onhaalbaar zijn. We voorzien de middelen om te overleven, maar de middelen om mensen nadien een kwaliteitsvol leven te laten leiden, worden onvoldoende gegarandeerd.
We horen ondertussen zelfs een ander discours: sommige mensen met een handicap krijgen vandaag ondersteuning, anderen nog niet. Kunnen we de ondersteuning en keuzevrijheid van de ene groep beperken om een andere groep te helpen? Want de middelen zijn beperkt. Middelen herverdelen om meer mensen te helpen, klinkt logisch. Maar schaarste mag geen excuus worden om ondersteuning van mensen die vandaag geholpen worden zomaar af te bouwen.
“Schaarste mag geen excuus worden om ondersteuning zomaar af te bouwen.”
Minister Gennez lanceerde vorig jaar een grondige hervormingsvisie voor het handicapbeleid. Een belangrijk uitgangspunt daarin is dat ook andere beleidsdomeinen hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. Inclusie kan niet alleen de verantwoordelijkheid zijn van het VAPH.
Daar heeft de minister gelijk in. Andere beleidsdomeinen investeren onvoldoende in de ondersteuning van mensen met een handicap. Hoeveel mensen met een handicap kunnen zelfstandig het openbaar vervoer nemen? Waarom scoort België zoveel slechter op het vlak van tewerkstelling van mensen met een handicap dan onze buurlanden? En hoe komt het dat kinderen met een handicap veel vaker dan in andere landen in het buitengewoon onderwijs belanden?
Omdat andere beleidsdomeinen op vlak van inclusie achterophinken, moet het VAPH voor tal van ondersteuningskosten opdraaien. Samen met de sector werkt het daarom aan Perspectiefplan 2040: tegen 2040 moet Vlaanderen een samenleving zijn waarin mensen met een handicap volwaardig kunnen deelnemen. Alle beleidsdomeinen moeten daarbij geactiveerd worden.
“Een volwaardig leven vraagt investeringen van alle beleidsdomeinen.”
De vraag is wat we daarvan zullen terugzien in de Septemberverklaring. Zullen andere beleidsdomeinen, zoals onderwijs, werk en mobiliteit, ook daadwerkelijk investeren in inclusie van mensen met een handicap? Zal inclusie effectief een opdracht worden van de hele Vlaamse Regering? Of blijft handicapbeleid in de praktijk vooral een zaak van Welzijn en het VAPH? Om vervolgens vast te stellen dat de middelen onvoldoende zijn met een inperking van ondersteuning, rechten of keuzevrijheid tot gevolg?
Als de Vlaamse Regering meent wat ze in haar regeerakkoord schrijft - dat mensen met een handicap een volwaardig leven moeten kunnen uitbouwen - dan moet dat zichtbaar zijn in de beleidskeuzes en budgetten van alle beleidsdomeinen.
Het gebrek aan middelen en langetermijnvisie lossen we niet op door mensen met een handicap minder rechten en keuzevrijheid te geven. Iedereen heeft recht op een kwaliteitsvol en inclusief leven. Als we daar niet in investeren, duwen we steeds meer mensen naar de rand van de samenleving. Dan gaat het uiteindelijk niet meer over kwaliteit van leven, maar louter over overleven.
“Het mag niet alleen gaan over overleven, maar over kwaliteit van leven.”
Via onze maandelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van al onze standpunten, acties, projecten en campagnes.
