Dominiek heeft een verstandelijke handicap en woonde 39 jaar lang in een voorziening. Dat leven paste niet bij hem. Vandaag woont hij zelfstandig, met de ondersteuning van persoonlijke assistenten. Hij kan zijn eigen tempo volgen en zijn talenten ontwikkelen. Maar de hervormingsplannen van minister Caroline Gennez baren hem zorgen.
“Ik kwam bijna direct na mijn geboorte in een instelling terecht,” zegt Dominiek. “Op mijn veertiende verhuisde ik naar een voorziening voor mensen met een verstandelijke handicap.”
In de voorziening was alles geregeld, maar nooit door Dominiek zelf. “Ik kon niet kiezen wat ik at en mocht nergens alleen naartoe. Ook niet toen ik ouder werd.”
Dominiek miste keuzevrijheid en had weinig ruimte om zichzelf te zijn. Hij droomde van zelfstandig wonen: zelf kunnen bepalen wat hij doet en wanneer, terwijl hij hulp krijgt bij wat moeilijker is. Dankzij persoonlijke assistentie zou hij de nodige ondersteuning krijgen, en tegelijk ook de vrijheid hebben om een leven te leiden dat echt van hem is.
Die vrijheid is ook een recht. Artikel 19 van het VN-Verdrag Handicap zegt dat mensen met een handicap zelf moeten kunnen kiezen waar en hoe ze wonen. België tekende dit verdrag in 2007 en ratificeerde het in 2009. Maar in de praktijk wordt dit recht vaak niet gerealiseerd. Er zijn onvoldoende alternatieve inclusieve woonvormen. En veel mensen met een handicap wonen in een woonvorm die ze eigenlijk niet verkiezen. Voor Dominiek gold dat jarenlang.
Toch bleef hij hopen. Maar hij twijfelde ook. De stap naar zelfstandig wonen leek groot. Zou het hem wel lukken?
In 1995 ging Dominiek naar een congres voor mensen met een verstandelijke handicap. Daar merkte hij dat er een nieuwe tijd was aangebroken: mensen met een handicap kwamen op voor hun rechten. Ook in zijn voorziening voelde hij dat er iets veranderde. Er werden gesprekken georganiseerd waarin hij kon aangeven wat volgens hem beter moest.
“Ik begon steeds meer mijn rechten te verdedigen,” vertelt Dominiek. “Toen heb ik ook gezegd dat ik graag alleen wilde wonen, maar ik twijfelde of dat zou lukken.”
Zijn twijfels verdwenen toen hij Jan-Jan Sabbe ontmoette, pionier van de Independent Living-beweging in Vlaanderen en oprichter van Onafhankelijk Leven vzw. Jan-Jan liet hem zien dat er alternatieven waren. Met de juiste begeleiding en een persoonlijk budget voor zorg en ondersteuning kon Dominiek een leven opbouwen dat vertrekt vanuit zijn noden.
“Jan-Jan beloofde me dat ik binnen twee jaar zelfstandig zou kunnen wonen,” zegt Dominiek. “In die twee jaar hielp hij mij een netwerk uitbouwen, mijn dossier indienen en assistenten zoeken.”
Zijn eerste aanvraag voor een budget werd niet goedgekeurd. “Ze wisten waarschijnlijk niet goed wat ze met mijn dossier moesten doen. Ik was de eerste persoon met een verstandelijke handicap die een aanvraag deed.” De tweede keer lukte het wel.
In 2004 kreeg Dominiek zijn budget en sindsdien woont hij alleen.
Hij heeft op verschillende plaatsen gewoond, maar heeft nu een vaste stek in een huisje in het Groot Begijnhof van Gent. Daar woont hij nu zelfstandig, met hulp van assistenten.
“Het eerste wat ik deed toen ik alleen ging wonen, was een pintje gaan drinken. Dat pintje heeft goed gesmaakt. Ik voelde mij vrij.”
Dominiek was goed voorbereid, dus de overgang van wonen in de voorziening naar zelfstandig wonen verliep vlot. “Mijn assistenten hielpen me, maar ik besliste zelf wat ik deed.”
Zijn assistenten ondersteunen hem nog steeds bij dagelijkse taken, sociale activiteiten en nieuwe projecten. Dankzij hun hulp kan Dominiek zijn talenten verder ontwikkelen en zijn creativiteit tot uiting brengen.
Zo werkte hij al mee aan verschillende projecten van filmstudenten, waaronder de films ‘Moord in het Begijnhof’ en ‘De Ontsnapping’. Hij was zowel acteur als scenarist. En hij schreef ook twee boeken: ‘Mijn gevecht voor vrijheid’ en ‘Mijn vrijheid en verlangen’. Bovendien deelt hij zijn ervaringen met studenten en geeft hij vormingen over relaties en seksualiteit bij mensen met een handicap.
Ook zet hij zijn ervaringskennis in bij organisaties zoals Onafhankelijk Leven, GRIP en Onze Nieuwe Toekomst.
Zijn vrijheid heeft dus niet alleen zijn eigen leven veranderd, maar verrijkt ook de samenleving.
Als beleidsveranderingen vrijheid beperken, heeft dat niet alleen effect op zijn eigen leven, maar ook op de projecten en organisaties waarbij hij betrokken is.
De plannen van minister Caroline Gennez maken Dominiek onzeker. Minder mensen zouden recht hebben op een persoonsvolgend budget (PVB) en vaker doorverwezen worden naar Rechtstreeks Toegankelijke Hulp (RTH), dat nu vooral aanbodgestuurd werkt.
“Ik ben bang dat dit een stap terug is,” zegt hij. “Eerst moet je kijken wat de persoon nodig heeft.”
Ook de nadruk op ‘handicapspecifieke zorg’ roept bij hem vragen op. Zijn leven toont aan hoe belangrijk brede ondersteuning is: niet alleen zorg, maar ook participatie en maatschappelijke betrokkenheid. Dankzij brede ondersteuningsmogelijkheden kan Dominiek meedoen aan de samenleving en iets teruggeven. Dat kan alleen als hij zelf kan bepalen welke ondersteuning nodig is.
“Mijn vrijheid kwam niet vanzelf,” zegt Dominiek. “Ik wil blijven doen wat ik nu doe: boeken schrijven, vormingen geven, alleen wonen en vrij zijn. Ik wil zelf kiezen waarbij mijn assistenten helpen. Ik hoop dat politici daar rekening mee houden.”
Onafhankelijk Leven maakt zich samen met vele andere organisaties zorgen over het hervormingsproces en de inhoudelijke koers van de hervormingsplannen van minister Caroline Gennez.
Maak je je ook zorgen over de hervormingsplannen? Teken de petitie van ‘Ongehoord?! Niet Akkoord!’.
